EN | FA

چرا آموزش و ظرفیت سازی ضروری است؟

بسیاری از کارشناسان بر این باورند که “نجات آب” در صورتی محقق می شود که عموم افراد و نخبگان جامعه در مورد آن حساس و دغدغه مند بوده و در پیاده شدن آن، مشارکت کنند.

در واقع اگر تا زمانی تصور عمومی این بود که “تامین آب” به هر اندازه و در هر کجا، از وظایف حاکمیت است که توسط متخصصان آبی انجام می گیرد؛ با مشخص تر شدن محدودیت های جدی در منابع آب و پیامدهای ناگوار وارد کردن فشار به این منابع، به نظر می رسد لازم است در این تصویر، تجدید نظر کنیم و به جای رویکردهایی که صرفا بر تامین و به اصطلاح “عرضه” آب تاکید دارند، رویکردهایی با محوریت سازگاری با شرایط و منابع آبی در هر منطقه و به اصطلاح “تقاضامحوری” را جایگزین کنیم و در این صورت، آگاهی، حساسیت و مشارکت عموم افراد جامعه، امری کلیدی به شمار می رود.

این سه موضوع، یعنی دانستن و داشتن آگاهی در مورد آب، حساسیت و دغدغه داشتن و در نهایت مشارکت عملی در نجات آب، از طریق آموزش و ظرفیت سازی، ایجاد و گسترش می یابند و بر این اساس، آموزش های آبی و ارتقاء آگاهی اقشار مختلف، یکی از مهمترین زیربناهای مورد نیاز در عبور از بحران ها و تنش های آبی محسوب می شود.

در رابطه با آموزش و ظرفیت سازی در حوزه آب، چند نکته مهم را نباید از نظر دور داشت

۱- منظور از آموزش و ظرفیت سازی مباحث آبی، به هیچ وجه توصیه های کلیشه ای به صرفه جویی در مصرف آب (به صورت مستقیم) نیست؛ در حقیقیت، در نقطه مقابل با این، هدف آنست که که با آموزش، به ایجاد سواد آبی، گسترش روحیه مسئولیت پذیری و مطالبه گری، توضیح مبانی و دلایل لزوم حفاظت از منابع آبی و راهکارهای آن و …، دست بیابیم.

۲- این درستست كه بخش اعظم مصرف آب در بخش كشاورزي است و تحقق نجات آب در گرو كاهش جدي مصرف آب در اين بخش است اما اين بدان معنا نيست كه اين اتفاق ربطي به عموم مردم ندارد. دقيقا بر عكس، اين اتفاق بدلايل زير دقيقا توسط مديران و نخبگان و با همراهي عموم، قابل رخ دادن است:

      ۱-۲ تغيير سياست هاي اساسي بخش كشاورزي كه به نجات آب منجر مي شود، تنها از طريق يك عزم ملي در سطح مديران و يك مطالبه عمومي در سطح نخبگان و مردم، ممكنست. نظارت بر پيشبرد صحيح اين سياست ها هم با نهادهاي مردمي ميسر است.

      ۲-۲ لازمه شكل گيري مطالبه، مشاركت و نظارت عمومي كه در بالا گفته شد؛ آگاهي بخشي صحيح به مردم است تا آب در لیست اولويت ها و دغدغه هاي اصلي ايشان قرار بگيرد. تغییر در مکتب فکری و رویکردهای مدیران نیز نیازمند آموزش و ظرفیت سازی است.

     ۳-۲ اگر چه در مزرعه و باغ بيشترين مصرف آب اتفاق مي افتد اما اين آب صرف توليد محصولاتي مي شود كه عموم مردم مصرف مي كنند و براي كاهش مصرف آب در بخش كشاورزي، متناسبا بايد نحوه مصرف در ميان عموم نيز اصلاح شود (بحث آب مجازي).

     ۴-۲ كاهش مصرف آب در بخش كشاورزي، هزينه هايي جدي بر كشاورزان تحميل مي كند. براي پايداري نجات آب بايد اين هزينه ها سرشكن شود و همه در نجات آب و سرزمين مداخله كنند و سهم خود را بپردازند.

* در حاشيه نبايد از اين نكته هم غفلت كرد كه آب شرب گرچه كميت بالايي را در مصارف آب ندارد اما متناسب با كيفيت خاصي كه براي آب شرب نياز است و ايضا هزينه هايي كه براي استحصال، انتقال، تصفيه و توزيع آب شرب لازم است؛ ارزش يك ليتر آب شرب مي تواند ده ها برابر باشد و درست مصرف كردن اهميت دوچندان دارد. از منظر رواني و فرهنگي هم به بهانه كم بودن كميت سهم آب شرب، نمي توان به صحيح مصرف كردن آن، كم توجه بود.

۳-آموزش و ظرفیت سازی یک کار تخصصی است و صرف دانستن مباحثی از آب، دلیل بر آن نیست که فرد یا مجموعه ای بتواند به حوزه آموزش ورود پیدا کند. آموزش و ظرفیت سازی صحیح و موثر منوط به دانش های میان رشته ای و مهارت هاییست تا براساس آن ها نکات ظریف و دقیق مورد نیاز در این عرصه، لحاظ شود. عرصه مباحث اجتماعی، عرصه ایست که به قول حافظ: هزار نکته باریک تر ز مو این جاست…

۴- این درستست که آموزش و ظرفیت سازی یکی از زیربناهای مهم برای نجات آب است اما این بدان معنا نیست که تمامی انتظارات خود را در این حوزه، دنبال کنیم. برای تکمیل پازل نجات آب، قطعات مختلفی مورد نیاز است.

۵-بنا بر ماتریس سه بعدی MAC (محتوا- مخاطب، روش)، در آموزش های آبی، مخاطبی که انتخاب می شود می تواند از میان اقشار مختلف باشد. در این میان، دانش آموزان و نوجوانان جایگاه ویژه ای دارند چرا که از یک سو دانش آموزان تاثیرپذیری و آموزش پذیری بالایی دارند و از دیگر سو می توانند بر روی افراد دیگر نظیر افراد خانواده و هم سالان تاثیرگذار باشند و آموزش ها را منتقل نمایند. همچنین، دانش آموزان، با فاصله زمانی کوتاهی، در جایگاه بهره برداران، تصمیم گیران و تصمیم سازان منطقه و کشور خود قرار می گیرند و از طریق آموزش ایشان، می توان نسلی با آگاهی و حساسیت نسبت به حفاظت آب داشت.

۶-نکات حوزه آموزش و ظرفیت سازی، از دیدگاه تخصصی و بویژه با لحاظ مختصات بومی جامعه ما، بسیار است. برای مطالعه بیشتر در این رابطه، دستورالعمل دوم طرح احیاء و تعادل بخشی می تواند مفید باشد.

بازگشت به صفحه اصلی